Er bestaat wat verwarring over de afspraken met betrekking tot het ‘mogen’ dragen van een hakama.
Eén visie is dat een hakama een Japanse broek is die bij je outfit hoort als zori, dogi en bokken. Initieel was dit net als in andere Japanse krijgskunsten zoals jodo, (niet judo), kendo, iaido, kyudo ook bij aikido het geval. Zie artikel onderaan. Sinds ‘de oorlog’ echter is in Japan het dragen van de hakama tijdens de aikidotraining voor ‘beginners’ niet meer vanzelfsprekend.
Het gebruik dat daaruit voortvloeit is dat de aikidoka een hakama kan aanschaffen van zodra deze zich daar ‘klaar’ voor voelt.
Een feit is echter dat de verwachting wordt gewekt dat de dager op de tatami z’n plan kan trekken met een onbekende partner en een onbekende oefening en dus de basishouding en de basis technieken goed onder de knie heeft. Het is immers erg onverstandig om aikido aan te vatten met een hakama omdat men riskeert in de hakama te blijven haken mij het rollen bijvoorbeeld.
Als gevolg van deze perceptie krijgt een drager steevast minder uitleg en meer actie te verwerken op stages.
Een principe waar we in onze club graag aan vasthouden is dat de hakama geen badge of graad kan zijn. Toch is het voor de club belangrijk dat er meer duidelijkheid komt in de ‘regels’ omtrent het dragen van een hakama.
Het is de verantwoordelijkheid van de drager om te beslissen wanneer deze zich klaar voelt om een hakama te dagen maar niet vooraleer de basis en zeker de ukemi vlot kan worden uitgevoerd, ook op een (over)volle tatami. Anderzijds is het toch de verwachting dat vanaf uiterlijk shodan de hakama een vast deel van je outfit is.
Twijfel je voor jezelf: vraag het even aan je sensei.
SAOTOME Mitsugi.
De hakama, zo vertelde O’Sensei, was het traditionele kledingstuk van de Kobudo-leerlingen. (kobudo古武道is “old martial way”)
De zeven vouwen in het kledingstuk hadden een speciale betekenis. Ze symboliseren immers de zeven deugden van het BUDO.
Jin (het goede), Gi (eer / gerechtigdheid), Rei (Hoffelijkheid / etiquette), Chi (wijsheid / intelligentie), Shin (oprechtheid), Chu (Loyoliteit), en Ko (medelijden).
Deze eigenschappen vinden wij terug in de Samoerai, de feodale krijger, die deze deugden heel zijn leven tracht als voorbeeld te nemen.
De hakama, die ons kan helpen om over de aard van het ware Budo na te denken, is het symbool van de tradities die, via vroegere generaties, uiteindelijk op ons zijn overgedragen.
Aikido komt voort uit de geest van het Japanse Bushido, en door het dagelijks beoefenen ervan, moeten we ernaar streven de zeven traditionele deugden ons eigen te maken en te vervolmaken.
Misschien uit onwetendheid of gebrek aan overlevering, stel ik vast dat, het dragen van de hakama gedegenereerd is van een symbool van traditionele deugd tot een statussymbool voor yudansha (dan-dragers).
Ik ben in veel dojo’s, in veel landen geweest. Op veel plaatsen dragen alleen yudanshas (dan-dragers) een hakama.
Deze yudanshas hebben hun bescheidenheid verloren. Ze zien de Hakama als een soort decoratie, als een zichtbaar teken van hun superioriteit. Een dergelijke ingesteldheid maakt de buiging naar de foto van O’Sensei, aan het begin en einde van de les, tot een belediging van zowel de eerbetuiging zelf als van zijn krijgskunst.
In mijn dojo, en de hierbij aangesloten scholen, moedig ik alle leerlingen aan om een hakama te dragen, ongeacht hun gradering. Een hakama is echter niet goedkoop, daarom is hij pas gebruikelijk vanaf 3de kyu.
Ik voel dat het dragen van een hakama de leerlingen helpt zich bewust te zijn van de geest van O’Sensei.
Als wij toestaan dat de traditionele betekenis van de hakama verdwijnt, laten wij het allicht ook toe dat de fundamentele zaken van Aikido in de vergetelheid geraken.
Als we daartegen in overeenstemming met de wensen van O’Sensei, deze oefenkleding in ere houden, brengt dat onze geest misschien dichter bij de droomwens waaraan hij zijn leven heeft gewijd.
Vrij vertaald uit: “The principles of Aikido” (Hfst 19) SAOTOME Mitsugi.
